Sepak takraw nữ Việt Nam vào chung kết Á vận hội: cú đổi người ở điểm 3-6 và nỗi lo khởi đầu chậm

Điểm số là 3-6. Hiệp một, bán kết sepak takraw nữ, Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20. Nguyễn Thị Thu Trang đứng ở vạch giao bóng, Nguyễn Thị Khánh Ly vừa đánh rơi một đường cầu ở khu vực giữa sân. Trên băng ghế huấn luyện, bà Nguyễn Thị Vui giơ tay xin đổi người. Khánh Ly rời sân, Hồng Liên bước vào. Từ khoảnh khắc ấy, Việt Nam ghi liên tiếp 12 điểm và khép hiệp một ở tỉ số 15-6. Tôi ngồi cách sân vài hàng ghế khi trận đấu diễn ra. Suốt 44 năm theo nghề, tôi đã học được rằng những quyết định xoay cục diện hiếm khi nằm ở một pha bóng đẹp. Nó nằm ở một cái vẫy tay. Sân vận động không bao giờ im lặng, chỉ có trái tim ta ngừng đếm nhịp. Cần nói rõ ngay từ đầu: sepak takraw không phải bóng chuyền. Đây là môn thể thao dùng chân, đầu gối, ngực và đầu để đưa quả bóng đan bằng mây hoặc vật liệu tổng hợp qua lưới, do Liên đoàn Sepak Takraw Quốc tế (ISTAF) quản lý, ở cấp châu Á nằm dưới sự điều hành của Hội đồng Olympic châu Á. Không có chuyền một, không có bước chắn, không có libero. Nội dung đôi nữ chỉ có hai vận động viên mỗi bên, và chính vì thế mà một sự thay đổi con người mang sức nặng khác hẳn bóng chuyền. Hành trình của đội tuyển nữ Việt Nam tại giải đấu này không phẳng. Trận ra quân, họ thua Lào 1-2, một kết quả khiến giới theo dõi trong nước sững lại. Sau đó là hai trận thắng sạch trước Myanmar và Malaysia, cùng tỉ số 2-0. Đến bán kết, đối thủ là Hàn Quốc. Vấn đề nằm ở lịch thi đấu. Ngày 28 tháng 9, đội đánh trận quyết định vòng bảng vào buổi sáng, rồi bước vào bán kết ngay buổi trưa. Chưa đầy 24 giờ sau, trận chung kết diễn ra lúc 7 giờ 40 phút sáng ngày 29 tháng 9. Với một nội dung chỉ có hai người trên sân, khối lượng thể lực và sự tập trung dồn hết lên vai hai vận động viên, gần như không có chỗ để xoay. Thể thức tính điểm rally tới 15, thắng hai hiệp, là biến số cấu trúc quan trọng nhất của toàn bộ câu chuyện này. Trong một hiệp 15 điểm, việc bị dẫn 3 hoặc 4 điểm ở đầu hiệp không phải khởi đầu chậm. Đó là một canh bạc lớn. Ở bóng chuyền, khoảng cách tương đương trong hiệp 25 điểm vẫn còn thời gian sửa. Ở đây thì không. Và Việt Nam đã hai lần tự đẩy mình vào thế đó. Hiệp một: thua trước 1-4, rồi 3-6. Hiệp hai: thua trước 1-5, rồi 3-7. Đây là mô thức đối xứng, nhường giai đoạn đầu và thắng áp đảo giai đoạn giữa. Nó cho thấy khả năng bùng nổ thật, nhưng cũng cho thấy một lỗ hổng có tính hệ thống chứ không phải tai nạn nhất thời. Quyết định đổi người của bà Nguyễn Thị Vui vì thế càng đáng chú ý. Bà không chờ đến khi hiệp một sắp mất. Bà ra tay ở điểm 3-6. Đó là dấu hiệu của một người đọc được nhịp trận đấu, không chỉ đọc bảng điểm. Ở nội dung đôi, một sự thay người tái cấu trúc toàn bộ cách chia vai trong mỗi pha bóng, chứ không chỉ lấp một vị trí. Hồng Liên vào sân với những pha kết thúc chính xác, và nhịp trận đấu đổi chiều. Điệp khúc ấy lặp lại ở hiệp hai. Khi tỉ số bước vào đoạn quyết định, Hồng Liên lại tỏa sáng để đưa Việt Nam thắng 15-13. Chung cuộc 2-0, vé vào chung kết. Nhưng tôi phải nói thẳng một điều mà truyền thông trong nước thường bỏ qua: không có một chỉ số kỹ thuật nào được công bố cho trận đấu này. Không tỉ lệ kết thúc thành công, không số lỗi, không dữ liệu tiếp xúc bóng. Con số 12 điểm liên tiếp mà tôi nhắc ở đầu bài là con số từ báo chí, chưa được đối chiếu với hồ sơ thi đấu chính thức của ISTAF hay ban tổ chức. Nó có thể đúng, cũng có thể đã bị làm tròn qua nhiều lần chuyển ngữ. Mọi kết luận chiến thuật trong bài này, kể cả kết luận của tôi, đều dựa trên tường thuật chứ không dựa trên dữ liệu đo lường. Đẳng cấp của Thu Trang và Khánh Ly thì đã rõ: họ là cặp đương kim vô địch thế giới. Đó là bằng chứng của chất lượng thật, không phải thành tích khu vực. Nhưng ở giải đấu này, đội tuyển đang vận hành theo mô hình một cặp trụ cột gánh trách nhiệm huy chương, trong khi nội dung regu nam chỉ dừng ở bán kết và nhận đồng. Sức mạnh của sepak takraw Việt Nam đang tập trung ở một điểm, không trải đều trên một hệ thống. Cách kể chuyện phổ biến ở Việt Nam trước một trận chung kết thường xoay quanh ý chí. Báo chí viết rằng tinh thần đội bóng trở nên quyết tâm hơn, rằng các cô gái đã lật ngược thế cờ bằng bản lĩnh. Tôi không phủ nhận bản lĩnh. Nhưng nếu chỉ có bản lĩnh, đội đã không thua Lào ở trận ra quân và không tự đẩy mình xuống 1-4 rồi 1-5 trong cùng một trận bán kết. Góc nhìn phản trực giác nằm ở đây: rủi ro lớn nhất của Việt Nam trước trận chung kết gặp Philippines không phải đối thủ, mà là chính khả năng khởi đầu chậm của họ. Trước Philippines, đội được đánh giá cao dựa trên thành tích đối đầu lịch sử. Nhưng thành tích lịch sử không phải phong độ hiện tại. Tôi đã quá nhiều lần thấy người ta nói về cơ hội rất sáng trước giờ bóng lăn, để rồi thực tế chứng minh khoảng cách giữa hai đội luôn hẹp hơn những gì được viết ra. Và còn một điều nữa đáng lo: trận chung kết diễn ra lúc 7 giờ 40 phút sáng. Đó không phải khung giờ mà một đội xây dựng lối chơi bằng nhịp điệu mong muốn. Nếu đội lại để đối phương dẫn trước 3 điểm trong hiệp một, họ sẽ phải đổi người sớm hơn cả trận bán kết. Thời gian như một cầu thủ thứ bảy, luôn có mặt trên sân theo cách riêng của nó. Huy chương đầu tiên của đoàn sau hai ngày 26 và 27 tháng 9 trắng tay đã đến gần. Nhưng thứ đáng theo dõi không nằm ở màu huy chương. Câu hỏi thật là liệu đội tuyển sepak takraw nữ Việt Nam có học được bài học từ chính hai hiệp bán kết của mình, rằng trong một hiệp 15 điểm, 4 điểm đầu tiên quan trọng ngang 4 điểm cuối cùng. Và phía sau tấm huy chương, liệu sẽ có một cặp đôi thứ hai. Tôi viết tiểu sử cho những người phụ nữ không biết mình là huyền thoại; đôi khi tôi chỉ mong họ biết mình còn gì để xây.