EuroLeague 2027-28: Tấm séc 75 triệu euro và trang thứ hai của bản hợp đồng

Trong biên bản đại hội của Partizan có một dòng mà truyền thông khu vực đọc lướt qua. Ostoja Mijailovic, người vừa được bầu lại vào ghế chủ tịch, cho biết đơn xin gia nhập nhóm franchise của EuroLeague mà câu lạc bộ gửi đi "đang tiến triển thuận lợi". Ông nói thêm: nếu được chấp thuận, Partizan sẽ thanh toán khoản đầu tiên 12,5 triệu euro. Tổng nghĩa vụ, theo ước tính của chính ban lãnh đạo, nằm đâu đó giữa 40 và 75 triệu euro.

Tôi tìm thấy nó trong một bảng số liệu không ai nhìn tới, kẹp giữa biên bản tài chính và một đoạn video đại hội bị cắt ngắn. Câu hỏi đầu tiên của tôi không phải "Partizan có đủ tiền không". Câu hỏi đầu tiên là: một suất ngồi trong phòng họp của EuroLeague có giá bao nhiêu, và ai là người quyết định cái giá đó?

Bối cảnh: một giải đấu đang học cách đóng cửa

Để trả lời, phải quay về cấu trúc hiện tại của EuroLeague. Giải đấu vận hành với 13 câu lạc bộ nắm giấy phép A - nhóm cổ đông sở hữu quyền dự giải gần như vĩnh viễn, không phụ thuộc thành tích trên sân. Từ mùa 2027-28, 13 cái tên này sẽ bỏ danh xưng "giấy phép A" để mang tên mới: EuroLeague Franchise. Song song, ban tổ chức dự kiến mở thêm 8 suất franchise, nâng tổng số thành viên lên 21.

8 suất mới là phần thú vị nhất. Với Partizan, đó là cơ hội lịch sử để thoát khỏi vòng xoáy thăng hạng - phần xuống hạng và giành một chỗ đứng không thể bị tước đi bằng kết quả trên sân. Với tôi, đó là chương tiếp theo của một quá trình tôi theo dõi nhiều năm: thể thao châu Âu đang tập đóng cửa thị trường, biến suất dự giải từ phần thưởng thành tài sản mua bán.

Mọi hợp đồng đều có hai trang: một trang công khai, một trang thật. Trang công khai nói về "ổn định giải đấu", về "giá trị thương mại", về "tầm nhìn dài hạn". Trang thật nói về dòng tiền - ai trả, trả cho ai, và đổi lại được gì.

Con số nằm giữa hai đầu dải giá

Dải giá 40 đến 75 triệu euro rộng bất thường. Khi một câu lạc bộ nói "tổng có thể từ 40 đến 75 triệu", họ đang thừa nhận một điều: chính họ chưa biết rõ mình đang mua cái gì. Khoảng cách gần gấp đôi giữa hai đầu dải không phải sai số kế toán. Đó là dấu hiệu của một thị trường chưa được định giá, nơi người bán giữ quyền diễn giải.

Khoản đầu tiên 12,5 triệu euro hé lộ cấu trúc thanh toán. Nếu lấy mốc thấp 40 triệu, nó là gần một phần ba. Nếu lấy mốc cao 75 triệu, nó chỉ còn hơn một phần sáu. Cùng một khoản trả, hai ý nghĩa hoàn toàn khác nhau, tùy vào con số cuối cùng - mà con số cuối cùng thì chưa ai chốt. Đây là điểm mấu chốt: thứ được định giá không phải thành tích thể thao, mà là quyền không bị loại. Đó là một loại tài sản không xuất hiện trên bất kỳ bảng tỷ số nào.

Điều này dẫn tới câu hỏi về động cơ của bên bán. EuroLeague không phải tổ chức từ thiện. Việc mở thêm 8 suất có thể đọc theo hai cách. Cách thứ nhất: giải đấu cần mở rộng thị trường, mang bóng rổ tới nhiều thành phố hơn, tăng giá trị bản quyền truyền hình. Cách thứ hai: 13 cổ đông hiện tại cần tiền mặt. Nếu bạn sở hữu một tài sản và muốn thu tiền mà không bán nó, bạn in thêm cổ phần. Trong bóng rổ châu Âu, in thêm cổ phần nghĩa là bán thêm suất franchise.

Người ta nhìn tỷ số. Tôi nhìn ai nhận được gì sau tỷ số đó. Khi 8 suất mới được bán với giá giả định 40 đến 75 triệu mỗi suất, dòng tiền chảy vào, không chảy ra. Câu hỏi tiếp theo: 13 cổ đông cũ có được chia phần từ khoản tiền đó không? Nếu có, thì mỗi suất franchise mới thực chất là một khoản đóng góp của tân binh vào quỹ chung của các ông trùm cũ.

Bối cảnh rộng hơn đáng để nhìn. Trong hơn một thập kỷ, bóng rổ châu Âu chứng kiến cuộc chiến giữa EuroLeague và FIBA về quyền kiểm soát lịch thi đấu và hệ thống giải. Mỗi lần một bên muốn mở cửa, bên kia lại đóng lại. Mô hình franchise là bước đi xa nhất theo hướng đóng cửa, và nó không thể đảo ngược dễ dàng. Một khi 21 suất đã bán xong, việc mở lại hệ thống thăng hạng sẽ đụng chạm tới tài sản của 21 chủ sở hữu mới.

Đây cũng không phải lần đầu châu Âu chứng kiến một kế hoạch đóng cửa thể thao. Năm 2026, 12 câu lạc bộ bóng đá hàng đầu công bố European Super League và bị chính cổ động viên của họ phản đối tới mức phải rút lui trong vòng 48 giờ. Điều khác biệt với EuroLeague là ở đây các cổ đông đã ngồi sẵn trong nhà - và họ đang bán suất, không phải tuyên bố ly khai. Không có cuộc nổi loạn nào để dập tắt, bởi cấu trúc mới được xây từ bên trong.

Nhịp độ trận đấu và nhịp độ phòng họp

Tôi theo dõi các trận đấu của Partizan nhiều năm, và điều tôi học được từ sân đấu áp dụng được cho phòng họp: kẻ mạnh nhất không phải kẻ ghi nhiều điểm nhất, mà là kẻ kiểm soát nhịp độ trận đấu. Trong thương vụ franchise, người kiểm soát nhịp độ là 13 cổ đông đang ngồi sẵn trong phòng. Họ đặt luật, họ định giá, họ chọn người vào.

Với Partizan, 12,5 triệu euro không phải số tiền duy nhất phải trả. Đó là khoản mở màn. Sau đó là các kỳ thanh toán tiếp theo, là cam kết về doanh thu, là điều khoản về cơ sở vật chất, về quyền truyền thông. Những con số đó chưa xuất hiện trong bất kỳ thông báo chính thức nào. Đó là lý do tôi nói câu lạc bộ đang ký một tấm séc với phần chữ số còn để trống.

Tôi không tin lời khai. Tôi tin dấu vân tay trên hợp đồng và dấu giày trên hành lang. Ở giai đoạn này chưa có vụ kiện, chưa có cáo buộc, chưa có bằng chứng sai phạm. Nhưng có một cấu trúc đáng để giám sát: một giải đấu tự đóng cửa, tự định giá suất tham dự, và tự quyết định ai được phép trả tiền để tham gia. Bê bối không rơi từ trên trời. Nó được ký tắt, được hẹn giờ, được dàn dựng từng bước. Nếu có vấn đề trong tương lai, hồ sơ của nó bắt đầu từ hôm nay.

Điều khiến tôi chú ý không chỉ là giá tiền, mà là thời điểm. Mùa 2027-28 còn xa. Vì sao công bố kế hoạch franchise từ bây giờ? Câu trả lời nằm ở lịch đàm phán bản quyền truyền hình. Các hợp đồng phát sóng của EuroLeague đang bước vào chu kỳ mới. Một giải đấu có 21 "thành viên chính thức" thay vì 13 câu lạc bộ lên xuống hạng sẽ có định giá khác. Đó là câu chuyện bán cho nhà đàm phán truyền hình, không phải để bán vé cho khán giả.

Phần hợp lý của mô hình franchise

Khoan vội kết tội. Mô hình franchise không tự nó xấu. Nhìn vào NBA: các đội được đối xử như tài sản, và chính sự ổn định đó cho phép họ đầu tư dài hạn, giữ ngôi sao, phát triển học viện mà không sợ rớt hạng mất tất cả. Một câu lạc bộ biết chắc mình còn ở giải mùa sau sẽ dám xây nhà thi đấu, dám ký hợp đồng dài hạn với huấn luyện viên, dám chi cho y tế và dinh dưỡng. Sự ổn định có giá trị thật.

Có một khác biệt về cấu trúc không thể bỏ qua. NBA chỉ có một giải đấu, một thị trường, một hệ thống. Bóng rổ châu Âu có EuroLeague, có các giải quốc gia, có hệ thống cúp, có Liên đoàn. Khi EuroLeague tự đóng cửa, nó tạo ra một tầng lớp "câu lạc bộ có cửa" và một tầng lớp "câu lạc bộ đứng ngoài" - bất kể thành tích trên sân. Và khi suất dự giải trở thành mua bán, đội bóng giàu luôn thắng đội bóng giỏi. Đó là điểm hợp lý của những người phản đối, và nó đáng được nghe.

Kết

Chưa có bằng chứng nào cho thấy Partizan đang bị ép ký một thỏa thuận bất lợi. Điều tôi biết chắc: 12,5 triệu euro sẽ được chuyển đi. Điều tôi chưa biết: trong 40 đến 75 triệu đó, phần nào mua quyền thi đấu, phần nào mua chỗ đứng trong phòng họp. Một giải đấu có thể được xây lại bằng tiền. Câu hỏi còn lại là người trả tiền có đọc hết trang thứ hai của bản hợp đồng hay không.